Bloog Wirtualna Polska
Są 1 132 604 bloogi | losowy blog | inne blogi | zaloguj się | załóż bloga
Kanał ATOM Kanał RSS

Narządy zmysłu człowieka i ich rola

piątek, 03 października 2008 19:48
Skocz do komentarzy
 Narządy zmysłu człowieka

Człowiek dysponuje pięcioma zmysłami, które informują go o tym co się dzieje wokół niego. Obecnie w fizjologii dodaje się jeszcze zmysł równowagi, a także wszelkie czynności związane z czuciem (np. temperatury, bólu). Wszystkie są kontrolowane przez korę mózgową. Do odbioru bodźców przystosowane są specjalne narządy zmysłowe, które przekazują impulsy do mózgu i rdzenia kręgowego. Najważniejszym składnikiem tych narządów są receptory, zwykle wyspecjalizowane komórki zmysłowe (receptorowe). W wielu narządach zmysłów komórki te są komórkami rzęskowymi. Przekazują one stany pobudzenia wypustkom komórek nerwowych (neuronów zmysłowych).

U człowieka i większości zwierząt występują następujące zmysły:

  • wzrok - związany z okiem, umożliwia rozpoznawanie fal elektromagnetycznych w widzialnym zakresie (światła). Ponieważ jedne receptory odpowiedzialne są za rozpoznawanie koloru (częstotliwość fali), a inne za rozpoznawanie jasności, można wzrok uważać za dwa osobne zmysły.

  • słuch - związany z uchem

  • smak - związany z językiem i jamą ustną. Jeden z dwóch "chemicznych" zmysłów. Istnieją co najmniej cztery rodzaje receptorów na języku, dlatego można powiedzieć, że są to cztery różne zmysły, zwłaszcza, że każdy z receptorów przekazuje informacje do trochę innej części mózgu.
    Cztery znane receptory wykrywają smak słodki, słony, kwaśny i gorzki. Piąty receptor, "umami", został odkryty w 1908 i jego istnienie zostało potwierdzone w 2000. Receptor umami rozpoznaje kwas glutaminowy, występuje w mięsie i jako glutaminian sodu będący przyprawą.

  • węch - związany z nosem, to drugi "chemiczny" zmysł. W przeciwieństwie do smaku, zapach rozpoznawany jest przez setki różnych receptorów, z których każdy rozpoznaje inne cząsteczki.

Zmysły somatyczne

Zmysły te są związane z receptorami w skórze. Dawniej zaliczano je do dotyku. Dzisiaj wiadomo, że składają się z wielu różnych receptorów, toteż wyróżnia się osobne zmysły somatyczne:

  • dotyk - bodźce czuciowe

  • nocycepcja - zmysł bólu

  • zmysł temperatury - czucie zimna/ciepła

  • zmysł skórno-optyczny - być może występujący u niektórych osób zmysł pozwalający powierzchnią palców postrzegać kolory i litery (zobacz też: widzenie skórne)

Inne

  • zmysł równowagi - związany jest z uchem

  • propriocepcja - zmysł ułożenia części ciała względem siebie oraz napięcia mięśniowego.

Inne zmysły u zwierząt

  • echolokacja - niektóre zwierzęta dysponują dodatkowo narządami do emisji i odbioru ultradźwięków, co umożliwia im echolokację (nietoperze, delfiny), a nawet dodatkowo naturalną ultrasonografię - "prześwietlanie" ultradźwiękami (delfiny).

  • rozpoznawanie kierunku i siły prądu wody - płazy i ryby dysponują narządem zwanym linią boczną, umożliwiającym odczuwanie zaburzeń otaczającej je wody, pomocnym przy śledzeniu innych zwierząt oraz przeszkód znajdujących się w pobliżu.

  • wytwarzanie i rozpoznawanie pól elektrycznych (elektrorecepcja) - u wielu gatunków ryb oraz u dziobaków stwierdzono istnienie narządów elektrycznych, umożliwiających wytwarzanie i odbiór zmian pola elektrycznego pochodzących od innych zwierząt.

  • rozpoznawanie pola magnetycznego (magnetorecepcja) - niektóre zwierzęta, w tym również człowiek dysponują jeszcze innymi narządami zmysłów, np. zmysłem wykrywającym kierunek linii pola magnetycznego, co ułatwia im orientację w przestrzeni. Zdolność tę mają m. in. wędrowne gatunki ptaków, ryb, żółwie morskie i pszczoły.

Zmysł wzroku

Z pośród trzech zmysłów: wzroku, słuchu i węchu, które służą człowiekowi do kontaktowania się ze światem zewnętrznym oczy są niewątpliwe podstawowym narządem.

Budowa narządu wzroku: A - rogówka, B - tęczówka, C - komora przednia, D - źrenica, E - soczewka, F - plamka żółta, G - mięsień gałki ocznej, H - nerw wzrokowy, I - plamka ślepa, J - ciałoszkliste,K-naczyniówka,L-siatkówka

    Oko jest to narząd wzroku, dzięki któremu odbierane są bodźce wzrokowe. Gałka oczna umieszczona jest w czaszce w zagłębieniu zwanym oczodołem. Oczodół wyścielony jest grubą podściółką tłuszczową , która zabezpiecza gałkę oczną przed wstrząsami mechanicznymi. Od przodu gałka chroniona jest przez powieki, które odruchowo zamykają się przy podrażnieniu powierzchni oka. Przód oka i wewnętrzna powierzchnia powiek wysłane są delikatną błona śluzową, która nosi miano spojówki. Łzy są stale wytwarzane przez gruczoły łzowe, które mieszczą się w zewnętrznym kąciku oka, skąd przepływają do kącika wewnętrznego. Łzy zabezpieczają gałkę oczną przed wysychaniem oraz infekcjami bakteryjnymi

    Budowa oka

  • TWARDÓWKA - nazywana białkówką, tworzy zewnętrzną warstwę gałki ocznej. Jest to mocna, łącznotkankowa osłona, która ochrania wnętrze oka i utrzymuje kulisty kształt gałki ocznej. W przedniej części przechodzi ona w rogówkę

  • ROGÓWKA - jest ona przezroczystą soczewką, która przepuszcza promienie świetlne. Jest to soczewka o stałej ogniskowej (nie zmienia położenia ani kształtu)

  • TĘCZÓWKA - jest to pierścień otaczający źrenicę, utworzony z dwóch układów włókien mięśniowych. Położona jest pod twardówką. Skurcze mięśni regulują wielkość źrenicy. Tęczówka może mieć barwę: niebieską, zieloną, brązową, szarą, co zależy od rodzaju barwnika i jego ilości. Przestrzeń między rogówką a tęczówką wypełniona jest przezroczystym płynem, który nosi nazwę cieczy wodnistej. Spełnia on funkcje zwilżającą i obronną przed zarazkami

  • ŹRENICA - jest to otwór w tęczówce, przez który promienie świetlne dostają się do wnętrza gałki ocznej

  • SOCZEWKA - jest to przezroczysty i elastyczny dysk położony za tęczówką. Soczewka przytwierdzona jest przy pomocy sieci włókien zwanych więzadłami obwódkowymi. Do soczewki przymocowany jest mięsień rzęskowy (ciałko rzęskowe), który kurcząc się i rozkurczając powoduje zmianę kształtu soczewki oraz akomodację (zdolność widzenia z różnych odległości z dobrą ostrością). Soczewka dzieli wnętrze gałki ocznej na dwie części:

    • przednią komorę oka - znajduje się ona między rogówką a soczewką. Komora przednia wypełniona jest cieczą wodnistą

    • tylną komorę oka - występuje między soczewką a siatkówką. Wypełniona jest lepką, galaretowatą substancją , która nazywa się ciałem szklistym

  • NACZYNIÓWKA - leży pod twardówką. Przebiegają w niej liczne naczynia krwionośne, których funkcją jest odżywianie siatkówki.

  • SIATKÓWKA - jest to błona leżąca w tylnej części gałki ocznej. Zbudowana jest ze światłoczułych komórek, które stanowią receptory wzroku, przystosowane do odbierania bodźców świetlnych i przekształcania ich w impulsy nerwowe. Siatkówka zbudowana jest z:

    • komórek barwnikowych, które ułożone są obwodowo

    • komórek wzrokowych - czopków i pręcików. Komórki te łączą się z neuronami tworzącymi nerw wzrokowy

    • komórek nerwowych

  • CZOPKI - są to tzw. komórki wzrokowe. W siatkówce człowieka znajduje się ok. 6 milionów czopków. Różnicują one barwy i zapewniają ostrzejsze widzenie. Czopki skupione są na niewielkim obszarze, który zwany jest dołkiem środkowym. Dołek środkowy mieści się w plamce żółtej

  • PRĘCIKI - jest ich ok. 125 milionów. Są one bardziej wrażliwe na światło, ale nie odróżniają kolorów poza niebieskim i zielonym. W bardzo jasnym świetle pręciki nie wykazują aktywności. Większość pręcików jest skupiona wokół plamki żółtej, zaś reszta rozrzucona jest na całej powierzchni siatkówki. Wewnątrz plamki żółtej znajduje miejsce pozbawione receptorów, zwane plamką ślepą. Światło padające na siatkówkę nie wywołuje w tym miejscu żadnego efektu, co oznacza, że w plamce ślepej nie powstaje obraz. Jest to obszar, z którego nerw wzrokowy wychodzi z gałki ocznej. Obraz powstający na siatkówce jest pomniejszony, odwrócony

  • Mechanizm widzenia

  • Każdy pręcik zawiera barwnik wrażliwy na światło, zwany rodopsyną. Rodopsyna zbudowana jest z opsyny i części barwnikowej - retinenu (aldehyd witaminy A). Pochłonięta energia świetlna powoduje przekształcenie rodopsyny. W wyniku izomeryzacji, rodopsyna, która zawiera formę cis-retinen zostaje zamieniona w lumirodopsynę, która jest nietrwałym związkiem zawierającym formę trans-retinen. Następnie lumirodopsyna przekształca się w metarodopsynę, która rozpada się na wolny retinen i opsynę.

  • Wady wzroku

Przyczyną wad wzroku jest nieprawidłowy kształt gałki ocznej lub niezdolność akomodacji soczewki. Do najczęstszych wad wzroku należą:

  • krótkowzroczność - jest wynikiem wydłużenia gałki ocznej, w wyniku czego promienie świetlne skupiają się przed siatkówką tworząc nieostry obraz. Przy krótkowzroczności stosuje się soczewki rozpraszające (wklęsłe), oznaczone znakiem "-"

  • dalekowzroczność - spowodowana jest skróceniem gałki ocznej, w wyniku czego promienie skupiają się za siatkówką. Dalekowzroczność koryguje się stosując soczewki skupiające (wypukłe), oznaczone znakiem "+"

  • astygmatyzm - powstaje przy nierównej krzywiźnie rogówki lub soczewki, w wyniku czego oko nie może prawidłowo ogniskować promieni świetlnych i powstaje zniekształcony obraz. Astygmatyzmowi towarzyszy zazwyczaj krótko- lub dalekowzroczność. Astygamtyzm koryguje się za pomocą soczewek cylindrycznych

HIGIENA UKŁADU WZROKOWEGO

  1. Higiena twarzy i oczu polega przede wszystkim na ich przemywaniu czystą wodą, co zapobiega często występującym infekcjom spojówki wywoływanymi bakteriami lub wirusami.

  2. Funkcję ochronną pełnią łzy, które nie tylko zwilżają spojówkę i rogówkę, ale także zawierają lizozym mający właściwości bakteriobójcze.

  3. W niektórych zawodach oczy narażone są szczególnie na urazy mechaniczne, co wymaga używania odpowiednich okularów ochronnych i przestrzegania przepisów BHP.

  4. Właściwe warunki pracy wzrokowej polegają na:

    odpowiednim oświetleniu

  • prawidłowej pozycji ciała podczas czytania i pisania

  • korekcji istniejącej wady wzroku

  • zachowaniu odległości minimum 30 cm od obserwowanego przedmiotu

    Dzieci w wieku szkolnym są szczególnie narażone na przemęczenie wzroku. Należy zadbać o właściwe warunki pracy i okresowe badania okulistyczne, gdyż ewentualna wada wzroku może negatywnie rzutować na wyniki w nauce.

     

    Zmysł słuchu

Jeśli chodzi o narząd słuchu, czyli ucho to jest on odpowiedzialny nie tylko za możliwość odbierania dźwięków z otaczającego nas świata, ale także odpowiada za utrzymywanie równowagi naszego ciała. Samo ucho jest umieszczone w głębi czaszki i jest dosyć skomplikowane pod względem budowy. Proces słyszenia to w ogólności odbieranie bodźców dźwiękowych, które dochodzą do ucha. Bodźce te są zamieniane przez odpowiednie komórki na informację, która jest transportowana przez innego rodzaju komórki do ośrodka słuchowego, który znajduje się w łacie skroniowym kory mózgowej. Dopiero w tym miejscu informacje te są przetwarzane na wrażenia słuchowe. Aby dokładniej zrozumieć działanie ucha warto przypomnieć sobie co to są dźwięki. Otóż są to zaburzenia powietrza - podłużne fale rozchodzące się w powietrzu, które wytwarzane są przez ciała drgające. W uchu znajdują się odpowiednie receptory słuchowe, które to reagują na takie zaburzenia, wytwarzając impulsy elektryczne. Impulsy te są następnie transportowane przez nerwy słuchowe do ośrodka nerwowego.

Cząsteczki powietrza stale drgają w wyniku wzajemnych zderzeń, wprawiane w ruch przez rozmaite przedmioty i siły. Te ruchy cząsteczek powietrza wywołują lokalne zaburzenia ciśnienia, które rozchodzą się w postaci fali. Są to fale dźwiękowe. Zwierzęta odbierają je za pomocą wyspecjalizowanych narządów słuchu - uszu, a następnie przetwarzają na impulsy nerwowe, przekazujące informacje o dźwiękach do mózgu. Wprawdzie nasze uszy stale odbierają różnego rodzaju fale, ale słyszalne są tylko fale w pewnym zakresie.

Zmysł słuchu człowieka jest drugi, po zmyśle wzroku, najbardziej złożonym systemem odbioru bodźców ze świata zewnętrznego. Buduje go ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne, a jego integralną częścią jest nerw słuchowy oraz ośrodek korowy słuchu obecny w mózgu.

Budowa narządu słuchu

Nasz narząd słuchu, czyli ucho składa się z trzech części. Są to: ucho zewnętrzne, ucho środkowe i ucho wewnętrzne.

 

  1. Ucho zewnętrzne stanowi małżowina uszna oraz przewód słuchowy zewnętrzny. Małżowina działa jak antena, wychwytując fale dźwiękowe z otoczenia i kierując je do przewodu słuchowego. U różnych zwierząt małżowiny uszne mają różne rozmiary i kształty, mogą też być poruszane, w celu lepszej lokalizacji źródła dźwięku. Przewód słuchowy zewnętrzny prowadzi wychwyconą falę do wnętrza ucha i przekazuje na błonę bębenkową, oddzielającą go od ucha środkowego.

  2. Ucho środkowe to niewielka jama w kości skroniowej czaszki, zwana jamą bębenkową. Odchodzi od niej przewód zwany trąbką Eustachiusza. Trąbka łączy jamę bębenkową z , dzięki czemu w uchu środkowym utrzymywane jest stałe ciśnienie, równe temu, jakie panuje na zewnątrz. W jamie bębenkowej mieszczą się trzy kosteczki słuchowe - młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Młoteczek połączony jest z błoną bębenkową i na niego przenoszone są drgania błony powstające pod wpływem fali dźwiękowej doprowadzonej z zewnątrz. Z młoteczka drgania przenoszone są kowadełko, a z kowadełka na strzemiączko. Ostatnia kosteczka słuchowa przekazuje drgania na błonę zamykająca okienko owalne, będące wejściem do ucha wewnętrznego.

  3. Ucho wewnętrzne jest systemem kanałów kostnych, wyścielonych błoną. Te błoniaste przewody tworzą tzw. błędnik. Pomiędzy błędnikiem kostnym a błoniastym znajduje się płynna perylimfą. W całym tym systemie można wyróżnić przedsionek, kanały półkoliste oraz ślimak. Wszystko wypełnione jest endolimfą. W kanale ślimakowym znajdują się komórki zmysłowe wyposażone we włoski czuciowe i połączone z zakończeniami nerwu słuchowego. Stanowią one właściwe receptory dźwięku - narząd Cortiego. Komórki te leżą na błonie podstawnej, która porusza się pod wpływem drgań endolimfy, przekazywanych przez błonę okienka owalnego. Ruch błony podstawnej z komórkami receptorowymi powoduje podrażnienie ich włosków o błonę pokrywową. Podrażnienie włosków z kolei powoduje powstanie impulsu nerwowego w każdym z zakończeń nerwowych i przekazanie go zbiorczym nerwem słuchowym do mózgu. W ośrodkach mózgowych odbywa się przetworzenie sygnału i jego interpretacja - wtedy właśnie słyszymy dźwięk.

W uchu wewnętrznym znajduje się też narząd równowagi. Mieści się on w kanałach półkolistych błędnika. Kanały te są ułożone prostopadle do siebie, a ruch wypełniającej je endolimfy pozwala na określenie pozycji ciała w przestrzeni. W zwierząt również występują narządy równowagi - u meduz na przykład są to statocysty.

Badania wykazały, że człowiek słyszy jeszcze przez urodzeniem. Narząd słuchu zaczyna funkcjonować około dwudziestego tygodnia życia płodowego, a więc nawet wcześniej niż oczy. Dzieci w łonie matki reagują na dźwięki dobiegające z otoczenia, już wtedy potrafią rozpoznawać głos matki. Po urodzeniu czują się bezpieczniej, gdy matka do nich mówi - wykazano np. że szybciej ssą pierś, słysząc znajomy, matczyny głos. Początkowo noworodki słyszą słabo i nie interpretują dźwięków. Na dźwięki głośniejsze reagują tzw. odruchem MORO - wymachując nóżkami i rączkami. Później szybko uczą się rozpoznawać nowe dźwięki, szczególnie te związane z obecnością matki, a wcześniejsze reakcje odruchowe zanikają. Niemowlęta szybciej się uśmiechają, kiedy słyszą dźwięki związane ze zbliżaniem się matki. W piątym miesiącu życia dziecko rozróżnia już mowę od innych dźwięków, co pozwala na późniejsze rozumienie poszczególnych słów.

Ucho ludzkie słyszy tylko dźwięki z określonego zakresu częstotliwości. Przez to nie usłyszymy dźwięków o częstotliwości mniejszej niż 16 Hz, oraz wyższej niż 20 kHz. Jednak w przypadku górnej granicy to zmienia się ona wraz z wiekiem człowieka. Dziecko dokładnie słyszy dźwięki powyżej 15 kHz, jednak człowiek w podeszłym wieku może już ich w ogóle nie słyszeć. Najbardziej wrażliwe jest ucho na dźwięki z zakresu częstotliwości 2 kHz - 3 kHz. Jeśli chodzi o natężenie dźwięków o istnieje tak zwany prób bólu przy którym dźwięki o wyższym natężeniu będą już powodowały wrażenie bólu u człowieka. Próg ten wynosi 110 - 120 dB. W przypadku gdy próg ten zostanie przekroczony o ponad 30 dB, może dojść do trwałego uszkodzenia słuchu.

Zmysł smaku

Smak to jeden z podstawowych zmysłów dostępnych organizmom - służący do chemicznej analizy składu pokarmu. U wielu organizmów smak i węch nie są oddzielone.
Odczuwany smak pokarmów zależy nie tylko od receptorów smakowych, ale również węchowych.
Ludzie mają 5 rodzajów receptorów smakowych, odpowiadających z grubsza ważnym grupom substancji chemicznych znajdujących się w pożywieniu: słodki - węglowodany, głównie cukry proste i dwucukry - największe zagęszczenie receptorów słodkiego smaku jest na koniuszku języka; słony - sole sodu i potasu, a dokładnie kationy tych metali. Receptory rozrzucone są równo po całym języku; kwaśny - kwasy organiczne i nieorganiczne. Najwięcej receptrów smaku kwaśnego jest na bokach języka; gorzki - alkaloidy i wiele soli nieorganicznych. Najwięcej receptorów smaku gorzkiego występuje u nasady języka (tył języka); umami - wykrywa obecność kwasu glutaminowego, składnika większości białek, wyczuwalny np. w pomidorach.
Ciekawostka - osoby, które podczas eksperymentów medycznych były poddawane działaniu słabego prądu elektrycznego przepływającego przez język, odczuwały smak określany jako "metaliczny". Prawdopodobnie źródłem tego odczucia był jednak nie kolejny typ receptorów smakowych, lecz sam fakt podrażnienia receptorów przez przepływający prąd elektryczny.

 

Zmysł węchu

Węch to jeden z dwóch, oprócz smaku, zmysłów chemicznych.
Istota tego zmysłu zasadza się na umiejętności rozpoznawania występowania określonych związków chemicznych lub ich mieszanin w otoczeniu.
Zapachy odczuwa się na skutek kontaktu związków o własnościach zapachowych z receptorami, które "potrafią" je rozpoznawać i przesyłać odpowiednie sygnały do mózgu. Struktura tych związków jest szerzej omówiona w artykule zapach.

U człowieka receptory zapachowe znajdują się w kanałach nosowych, w ich szczytowej części, tuż pod oczami i częściowo między nimi. Są one zgrupowane w dwa obszary, o powierzchni ok. 2.5 cm2, zawierające w sumie przeciętnie ok. 50 000 000 komórek receptorowych. Z receptorów impuls nerwowy przekazywany jest do opuszki węchowej zlokalizowanej bezpośrednio nad receptorami, poniżej płatów czołowych kory mózgowej. Następnie informacje przekzywane są do węchomózgowia. Przekaz tych bodźców ma charakter szybki i bezpośredni, w odróżnieniu od np.: zmysłu dotyku czy wzroku, gdzie między zmysłem a korą mózgową odpowiedzialną za przetwarzanie odpowiednich informacji jest wiele pośrednich stacji przekaźnikowych.
Fizjologowie są zdania, że węch jest jednym z najstarszych zmysłów. Ludzkie węchomózgowie jest bardzo podobne do węchomózgowia jaszczurek (gady), co oznacza, że zmysł ten wyewoluował jeszcze przed oddzieleniem się ssaków.
Związki zapachowe muszą mieć zdolność do przeniknięcia przez błonę śluzową, którą są otoczone receptory. Sama błona dokonuje już "wstępnej" selekcji zapachów i dopuszcza określone grupy związków do określonych grup receptorów.
Niektóre związki chemiczne są wyczuwalne przez człowieka już przy stężeniach rzędu 0.5 ppm. Tylko 8 cząsteczek substancji zapachowej wystarczy do wywołania odpowiedniego impulsu nerwwego, jednak aby układ nerwowy wykrył zachach potrzeba co najmniej 40 działających receptorów.
Wrażenia zapachowe są sprawą bardzo osobniczą. Ludzie posiadają większą bądź mniejszą wrażliwość ogólną na wszystkie zapachy, a także na poszczególne związki chemiczne. Np.: wrażliwość na octan izoamylu posiada tylko ok. 75% populacji w Europie, a pozostałe 25% jest nań prawie zupełnie niewrażliwa. Na dodatek jeden i ten sam związek chemiczny może dawać wrażenie zapachu przyjemnego lub przykrego w zależności od stężenia, a także w jakiej kombinacji występuje z innymi związkami chemicznymi.
Wrażenia zapachowe zależą silnie u jednej i tej samej osoby od okoliczności, nastroju, stanu zdrowia i cyklu rozwojowego. Np.: u dorosłych kobiet wrażliwość na poszczególne zapachy zmienia się wraz cyklem miesiączkowym, zaś kobietom ciężarnym i karmiącym węch zmienia się bardzo radykalnie i są one w tym okresie zdolne do czucia zapachów, na które inni ludzie są całkowicie niewrażliwi i jednocześnie nie czują one w tym czasie części zapachów normalnie odczuwanych przez większość ludzi.
Z węchem jest związana skaza genetyczna zwana anosmią. 2-3% procent ludzi w każdej populacji) jest zupełnie niewrażliwy na całe grupy zapachów (np.: z grupy "miętowej"). Przypomina to trochę rodzaj zapachowego daltonizmu. Anosomii można się także nabawić środowiskowo, na skutek stałego przebywania w miejscach, gdzie występował intensywnie jakiś zapach. Przypadłość ta obejmuje coraz liczniejsze grupy ludzi w krajach wysokozamożnych, gdzie obserwuje się stały spadek ogólnej wrażliwości ludności na zapachy. W USA szacuje się, że częściową anosomią, na różne grupy zapachów jest objęta niemal połowa ludności, zaś około 10% ma anosomię zupełną na jedną lub kilka grup zapachów.

Znaczenie zmysłów w życiu człowieka

Zmysły są dla człowieka, podobnie jak dla innych zwierząt, elementem łączącym organizm ze środowiskiem zewnętrznym. Dzięki nim mamy bezpośredni kontakt z otaczającym nas światem, możemy odbierać bodźce, które do nas docierają a następnie analizować je. Połączenie wszystkich informacji, jakie otrzymujemy dzięki narządom zmysłów pozwala na wytworzenie pewnego obrazu otoczenia. Umożliwia nam to normalne funkcjonowanie, poruszanie się, jedzenie, pracę, kontakty z innymi ludźmi i przedstawicielami pozostałych gatunków. Utratę możliwości korzystania z któregokolwiek ze zmysłów da się, przynajmniej częściowo, zrekompensować innymi. Często organizm reguluje to automatycznie "wyostrzając" np. słuch w przypadku utraty wzroku. Możliwe, że dzieje się tak dlatego, iż większą uwagę zwracamy wtedy na bodźce dźwiękowe, na tym zmyśle skupia się nasz mózg. Kiedy jednak wyobrazimy sobie że pozbawieni zostaniemy jakichkolwiek informacji docierających do naszego ośrodkowego układu nerwowego spoza organizmu, nie będziemy widzieć, słyszeć, czuć dotyku, bólu, zmian temperatury, nie będziemy odczuwać smaku ani zapachu, to prawie tak jakbyśmy przestali żyć. W takiej sytuacji trudno mówić o normalnym funkcjonowaniu, jesteśmy całkowicie uzależnieni od innych ludzi a życie zmienia się w zwykłą wegetację w jakiejś nieokreślonej przestrzeni. Nie wiemy, co się dzieje wokół nas ani co się dzieje z nami.

Zmysły odgrywają więc ogromne znaczenie w naszym życiu i często nie zdajemy sobie sprawy z ich wagi. W dużej mierze oddziałują bowiem na naszą podświadomość wywołując nieprzemyślane reakcje. Są one bardzo przydatne, szczególnie w sytuacjach zagrożenia, kiedy trzeba działać szybko i nie ma czasu na myślenie.

Wzrok jest chyba najważniejszym zmysłem człowieka, dającym około ¾ wrażeń odbieranych przez organizm z otoczenia. Narządem pozwalającym na odbiór bodźców wzrokowych jest oko. Jest to niesamowicie złożony mechanizm, dzięki któremu możemy widzieć nie tylko natężenie światła, kształty i całą gamę kolorów, ale także odległości. Oznacza to, że nasze widzenie pozwala odróżniać bryły od płaszczyzn, położenie przedmiotów względem siebie i odbiór wszystkich obrazów w trójwymiarze.

Drugim po wzroku, bardzo ważnym zmysłem człowieka jest słuch. Dzięki niemu możemy się porozumiewać, co jest jednym z podstawowych czynników rozwoju naszej kultury i cywilizacji. Poza tym bodźce dźwiękowe mogą ostrzegać nas przed grożącym niebezpieczeństwem. Posługując się samym słuchem, możliwe jest także zlokalizowanie emitujących dźwięki elementów otoczenia, nawet, kiedy nie jesteśmy w stanie ich zobaczyć (np. po ciemku, w przypadku uszkodzenia wzroku). Narządem umożliwiającym odbiór bodźców dźwiękowych jest ucho.

Zmysł smaku, podobnie jak zmysł powonienia, działa na zasadzie odbioru bodźców chemicznych. Można powiedzieć, że organem umożliwiającym czucie smaku jest język, ponieważ to właśnie w jego obrębie znajduje się zdecydowana większość odpowiedzialnych za smak receptorów. Komórki receptorowe są uorganizowane w tzw. kubki smakowe, które zawierają także komórki podporowe oraz połączenia z zakończeniami wielu włókienek nerwowych, przewodzących bodźce do mózgu. Kubki smakowe, choć w największym zagęszczeniu obecne w brodawkach języka, znajdują się również w wielu innych częściach błony śluzowej jamy ustnej.

Powonienie jest uważane przez większość ludzi za jeden z mniej ważnych zmysłów. Jednak, jego rzeczywiste znaczenie dla postrzegania i reagowania na otoczenie może być niedoceniane, ponieważ w dużo większym stopniu wpływa on na ludzką podświadomość niż świadome wrażenia. Prawdopodobnie jest to jeden ze starszych zmysłów naszego organizmu, i to właśnie dzięki niemu wysyłamy niezależne od świadomości sygnały dla innych ludzi. Uważa się np. że ciało człowieka zaopatrzone jest w szereg gruczołów zapachowych mających związek z pociągiem płciowym, które uaktywniają się dopiero w okresie dojrzewania. Mówi się także o specyficznej więzi, jaka wytwarza się między matką i jej nowo narodzonym dzieckiem dzięki zapachowi, stanowiącemu dodatkowy czynnik pozwalający na wzajemne rozpoznawanie się. W momencie ograniczenia innych, bardziej bezpośrednio działających zmysłów, jak wzrok, powonienie dostarcza wielu ważnych informacji o świecie zewnętrznym. Narządem zmysłu powonienia są tzw. błony węchowe zajmujące niewielką, trudno dostępną część jamy nosowej.

Znaczenie zmysłu dotyku nie do końca jest doceniane, a to przecież między innymi dzięki możliwości czucia potrafimy bardzo szybko, niezależnie od świadomości reagować na zagrożenie. Automatycznie cofamy rękę w momencie, w którym poczujemy ukłucie lub oparzenie. Dzięki takim reakcjom unikamy przeważnie większych obrażeń ciała. Rozmaite receptory znajdujące się w skórze człowieka informują, że ktoś nas dotyka lub, że to my dotykamy innego przedmiotu. Potrafimy ocenić stopień twardości, fakturę, rozmiary i temperaturę dotykanej rzeczy. Poza tym jesteśmy świadomi, w jakim położeniu znajdują się poszczególne części naszego ciała bez konieczności patrzenia na nie. Jest to bardzo ciekawy i dość nietypowy zmysł, gdyż odpowiedzialny jest za odbiór i interpretację bodźców nie tylko jednego rodzaju. Ponadto nie ma konkretnego narządu zmysłu dotyku zlokalizowanego w określonym miejscu. Receptory reagujące na dotyk, ból oraz zmiany temperatury rozmieszczone są na całej powierzchni skóry i w wielu innych częściach organizmu, np. na błonach śluzowych.

Poszczególne zmysły uzupełniają się wzajemnie np. zmysł smaku i powonienia. Odczuwanie smaków byłoby mocno upośledzone gdybyśmy nie czuli jednocześnie zapachu spożywanego pokarmu.

Podziel się
oceń
0
1


Komentarze do wpisu

Skocz do dodawania komentarzy
  • dodano: 28 listopada 2012 16:59

    Dzięki.:) Muszę się tego nauczyć do konkursu z przyrody wojewódzkiego.. .__. xd

    autor Maciek

Zapamiętaj Nick

Zapamiętaj Blog

Wstaw emotikona

Akceptuję regulamin i zobowiązuję się do przestrzegania jego postanowień.

sobota, 20 grudnia 2014

Licznik odwiedzin:  266 260  

O mnie

Witam. Mam na imię Ania, mieszkam w Zielonej Górze a w zasadzie pod Zieloną Górą w pięknej malowniczej wioseczce.Hobbistycznie zajmuje się stylizacja paznokci, jest to moja ogromna pasja. Przygoda z paznokciami zaczęła się w czerwcu 2009 roku.Jestem kosmetyczką z zawodu ukończyłam Policealną Szkołę Zdrowia i Urody w Zielonej Górze. Zapraszam do komentowania i oglądania mojej pracy.
TAKA MAŁA CIEKAWOSTKA:
Dodam iż nie ukończyłam jak do tej pory żadnego kursu z zakresu stylizacji paznokci, wychodzę z założenia że Polak potrafi :) jestem bardzo uparta, dążę do wyznaczonych sobie celów. W przyszłości po otwarciu Salonu Kosmetycznego zamierzam zająć się stylizacja zawodowo i podnieść swoje kwalifikacje odbyć przede wszystkim kurs i zbliżyć się o krok do perfekcji. Ale jak na razie skupiam się na ćwiczeniach.

KONTAKT ZE MNĄ:

anikol@vp.pl


KOMENTARZE CHAMSKIE ORAZ NIEWNOSZĄCE NIC NA BLOGA BĘDĄ PRZEZE MNIE USUWANE.

W galerii znajdują się zdjęcia mojego autorstwa zgodnie z Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych zabraniam ich kopiowania i rozpowszechniania.

UWAGA UWAGA!!!!!

Ze względu na częste pytania o stylizację w moim wykonaniu i o miejsce mojego salonu informuje iż NIE PRZYJMUJE KLIENTEK. Stylizacja to moje wielkie hobby z którym łączę plany na przyszłość. Przymierzam się do własnego Salonu kosmetycznego. Pazurki wykonuje tylko moim kochanym kuzynkom,koleżankom i psiapsiółom :] O miejscu mojego salonu poinformuje Was niezwłocznie. A jak na razie dziękuje za odwiedzinki na stronie i miłe komentarze.

KOCHANE OTWIERAM SALON!!!!!!

DAM WAM ZNAĆ JAK WSZYSTKO BĘDZIE ZAPIĘTE NA OSTATNI GUZIOL :]POTRWA TO TROCHĘ......

O moim bloogu

Jestem absolwentka Policealnej Szkoły Zdrowia i Urody na kierunku Technik usług kosmetycznych. Postaram się poświęcić mojego bloga estetyce dłoni i paznokci oraz ciała. Z racji mojego przyszłego z...

więcej...

Jestem absolwentka Policealnej Szkoły Zdrowia i Urody na kierunku Technik usług kosmetycznych. Postaram się poświęcić mojego bloga estetyce dłoni i paznokci oraz ciała. Z racji mojego przyszłego zawodu przedstawie Wam drogie Panie i dziewczyny szereg artykułów związanych z urodą jak i również zdrowiem począwszy od anatomii skończywszy na kosmetykach.

schowaj...

Archiwum

Wyszukaj

Wpisz szukaną frazę i kliknij Szukaj:

Subskrypcja

Wpisz swój adres e-mail aby otrzymywać info o nowym wpisie:

Statystyki

Odwiedziny: 266260
Wpisy
  • liczba: 37
  • komentarze: 38
Galerie
  • komentarze: 0
Bloog istnieje od: 2269 dni

Lubię to

Więcej w serwisach WP

Wiadomości

Bloog.pl